Μια ιστορία για τις περιοριστικές πεποιθήσεις, τις εμπειρίες του παρελθόντος και τη δύναμη που μπορεί να μην έχεις ανακαλύψει ακόμα.
Έχεις αναρωτηθεί ποτέ γιατί κάποιες φορές, ενώ γνωρίζεις τι θέλεις να κάνεις, κάτι μέσα σου σε κρατάει πίσω;
Γιατί δυσκολεύεσαι να διεκδικήσεις αυτό που χρειάζεσαι, να βάλεις ένα όριο, να κάνεις μια αλλαγή ή να δοκιμάσεις κάτι καινούριο;
Μερικές φορές η απάντηση δεν βρίσκεται στο τι μπορείς να κάνεις σήμερα, αλλά σε αυτό που έμαθες κάποτε να πιστεύεις για τον εαυτό σου.
Θέλω να σου διηγηθώ μια ιστορία που μου αρέσει ιδιαίτερα. Είναι μια ιστορία του Χόρχε Μπουκάι, γνωστή ως «Ο Αλυσοδεμένος Ελέφαντας».
Η ιστορία του αλυσοδεμένου ελέφαντα
Κάποτε, ένα μικρό αγόρι επισκέφθηκε ένα τσίρκο.
Ανάμεσα στα διάφορα ζώα, εκείνο που του έκανε τη μεγαλύτερη εντύπωση ήταν ένας τεράστιος ελέφαντας.
Ένα ζώο με απίστευτη δύναμη. Τόσο μεγάλο και δυνατό που θα μπορούσε να ξεριζώσει ένα δέντρο ή να μετακινήσει τεράστια βάρη.
Κι όμως, υπήρχε κάτι που το αγόρι δεν μπορούσε να καταλάβει.
Όταν τελείωνε η παράσταση, ο ελέφαντας παρέμενε δεμένος με μια αλυσίδα στο πόδι του. Η αλυσίδα κατέληγε σε ένα μικρό ξύλινο πασαλάκι καρφωμένο στο χώμα.
Το αγόρι κοιτούσε τον ελέφαντα και αναρωτιόταν:
Πώς γίνεται ένα τόσο δυνατό ζώο να παραμένει δεμένο σε ένα τόσο μικρό πασαλάκι;
Θα μπορούσε με μία μόνο κίνηση να το ξεριζώσει και να φύγει.
Γιατί δεν το έκανε;
Μήπως ήταν εκπαιδευμένος; Μήπως δεν ήθελε να φύγει; Μήπως δεν γνώριζε πόση δύναμη είχε;
Το αγόρι άρχισε να ρωτάει τους μεγάλους. Οι περισσότεροι του απαντούσαν πως ο ελέφαντας δεν έφευγε επειδή ήταν εξημερωμένος.
Όμως αυτό δεν απαντούσε πραγματικά στην απορία του.
Ώσπου κάποιος του εξήγησε κάτι που δεν είχε σκεφτεί.
Ο ελέφαντας ήταν δεμένος στο ίδιο πασαλάκι από τότε που ήταν πολύ μικρός.
Όταν ήταν ακόμα ελεφαντάκι, είχε προσπαθήσει αμέτρητες φορές να ελευθερωθεί.
Τραβούσε την αλυσίδα με όλες του τις δυνάμεις. Έσπρωχνε, πάλευε, ξαναπροσπαθούσε.
Όμως τότε ήταν μικρός. Δεν είχε αρκετή δύναμη για να ξεριζώσει το πασαλάκι.
Κάθε του προσπάθεια κατέληγε στο ίδιο αποτέλεσμα.
Αποτυχία.
Μέχρι που κάποια στιγμή, εξαντλημένος από τις προσπάθειες, σταμάτησε.
Είχε μάθει πως, όσο κι αν προσπαθούσε, δεν μπορούσε να ελευθερωθεί.
Τα χρόνια πέρασαν.
Το ελεφαντάκι μεγάλωσε. Έγινε ένας τεράστιος, πανίσχυρος ελέφαντας.
Το πασαλάκι, όμως, παρέμεινε το ίδιο.
Εκείνο που είχε αλλάξει ήταν η δύναμη του ελέφαντα.
Εκείνο που δεν είχε αλλάξει ήταν η πεποίθησή του.
Ο ελέφαντας δεν προσπαθούσε πια να ελευθερωθεί, επειδή θυμόταν πως δεν μπορούσε.
Δεν είχε δοκιμάσει ξανά για να ανακαλύψει ότι τα πράγματα είχαν πλέον αλλάξει.
Και έτσι συνέχιζε να ζει δεμένος σε ένα πασαλάκι που κάποτε ήταν πιο δυνατό από εκείνον. Τώρα δεν ήταν.
Πόσα από τα δικά σου πασαλάκια υπάρχουν ακόμα;
Αυτή η ιστορία, αν και απλή, κρύβει μια ενδιαφέρουσα αλήθεια για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούμε κι εμείς οι άνθρωποι.
Από μικρή ηλικία μαθαίνουμε πράγματα για τον εαυτό μας και τον κόσμο γύρω μας.
Μαθαίνουμε τι είναι ασφαλές και τι επικίνδυνο. Τι μπορούμε να κάνουμε και τι όχι. Τι επιτρέπεται να ζητάμε, τι αξίζουμε, πώς πρέπει να συμπεριφερόμαστε για να μας αγαπούν ή να μας αποδέχονται.
Κάποια από αυτά τα μαθήματα μας βοηθούν.
Άλλα, όμως, μπορεί να μετατραπούν σε περιορισμούς που συνεχίζουμε να κουβαλάμε για χρόνια.
Ίσως κάποτε προσπάθησες να εκφράσεις αυτό που ένιωθες και δεν σε άκουσαν.
Ίσως προσπάθησες να διεκδικήσεις κάτι και αντιμετώπισες απόρριψη.
Ίσως έμαθες πως, για να διατηρείς την ηρεμία στις σχέσεις σου, πρέπει να υποχωρείς, να μη δυσαρεστείς τους άλλους ή να βάζεις τις ανάγκες τους πάνω από τις δικές σου.
Και ίσως τότε αυτή η στάση να σε βοήθησε πραγματικά.
Να αποφύγεις συγκρούσεις. Να προστατευτείς από την απόρριψη. Να διατηρήσεις μια σχέση που είχες ανάγκη.
Το ενδιαφέρον, όμως, είναι ότι ένας τρόπος συμπεριφοράς που κάποτε μας προστάτευε μπορεί αργότερα να αρχίσει να μας περιορίζει.
Κι εμείς να συνεχίζουμε να τον ακολουθούμε, χωρίς να εξετάζουμε αν εξακολουθεί να μας χρειάζεται.
Όταν το παρελθόν γίνεται ο χάρτης του παρόντος
Στην ψυχολογία χρησιμοποιούμε τον όρο μαθημένη αβοηθητότητα για να περιγράψουμε ένα φαινόμενο κατά το οποίο, ύστερα από επανειλημμένες αποτυχίες ή εμπειρίες στις οποίες δεν έχουμε τον έλεγχο, ένας άνθρωπος μπορεί να πάψει να προσπαθεί να αλλάξει μια δυσάρεστη κατάσταση, ακόμα κι όταν αργότερα υπάρχουν δυνατότητες αλλαγής.
Η ιστορία του ελέφαντα είναι μια όμορφη αλληγορία αυτού του φαινομένου.
Οι εμπειρίες μας διαμορφώνουν προσδοκίες.
Και οι προσδοκίες μας επηρεάζουν το πώς αντιλαμβανόμαστε τις καταστάσεις, ποιες επιλογές βλέπουμε και ποιες συμπεριφορές δοκιμάζουμε.
Αν έχεις μάθει πως κάθε φορά που λες «όχι» ακολουθεί θυμός ή απόρριψη, είναι πιθανό να αρχίσεις να αποφεύγεις να λες «όχι».
Αν έχεις μάθει πως οι προσπάθειές σου δεν έχουν αποτέλεσμα, ίσως σταδιακά σταματήσεις να προσπαθείς.
Δεν σημαίνει απαραίτητα πως σου λείπει το θάρρος ή η θέληση.
Μπορεί απλώς ο τρόπος με τον οποίο αντιδράς σήμερα να έχει διαμορφωθεί σε συνθήκες πολύ διαφορετικές από τις σημερινές.
Και εδώ βρίσκεται μια ερώτηση που αξίζει να εξετάσεις:
Αυτό που πιστεύεις σήμερα ότι δεν μπορείς να κάνεις, είναι κάτι που πραγματικά δεν μπορείς ή κάτι που κάποτε δεν μπορούσες;
Η διαφορά είναι τεράστια.
Δεν είσαι πια ο άνθρωπος που ήσουν τότε
Σκέψου λίγο τον εαυτό σου πριν από πέντε, δέκα ή δεκαπέντε χρόνια.
Πόσα πράγματα έχουν αλλάξει από τότε;
Πόσες εμπειρίες έχεις αποκτήσει; Πόσες δυσκολίες έχεις αντιμετωπίσει; Πόσα πράγματα που κάποτε σου φαίνονταν αδύνατα σήμερα τα κάνεις χωρίς καν να το σκέφτεσαι;
Κι όμως, είναι πιθανό σε ορισμένους τομείς της ζωής σου να συνεχίζεις να αντιμετωπίζεις τον εαυτό σου σαν να μην έχει αλλάξει τίποτα.
Σαν να είσαι ακόμα εκείνο το μικρό παιδί που δεν μπορούσε να αντιδράσει.
Σαν να χρειάζεσαι ακόμα την έγκριση όλων για να αισθάνεσαι ασφαλής.
Σαν να μην έχεις δικαίωμα να απογοητεύσεις κάποιον, να κάνεις λάθος ή να επιλέξεις κάτι διαφορετικό για τη ζωή σου.
Βέβαια, κάποιες δυσκολίες είναι πραγματικές. Δεν εξαφανίζονται επειδή μεγαλώσαμε ή επειδή αποφασίσαμε να σκεφτούμε διαφορετικά.
Όμως δεν είναι και όλοι οι περιορισμοί μας ίδιοι.
Κάποιοι εξακολουθούν να υπάρχουν.
Κάποιοι έχουν αλλάξει.
Και κάποιοι ίσως έχουν πάψει εδώ και καιρό να μας κρατούν, αλλά εμείς δεν το έχουμε ακόμα ανακαλύψει.
Πώς θα ανακαλύψεις τη δύναμη που έχεις σήμερα;
Δεν χρειάζεται να κάνεις κάποια τεράστια αλλαγή από τη μια μέρα στην άλλη.
Ούτε να αποδείξεις στον εαυτό σου ότι μπορείς να καταφέρεις τα πάντα.
Ίσως το πρώτο βήμα να είναι απλώς να αρχίσεις να αμφισβητείς μερικά από εκείνα που θεωρείς δεδομένα.
Πάρε, για παράδειγμα, μια πεποίθηση που σε περιορίζει.
«Δεν μπορώ να βάζω όρια».
Αντί να την αντιμετωπίσεις ως μια αδιαμφισβήτητη αλήθεια, δοκίμασε να τη διερευνήσεις.
- Πότε έμαθες ότι δεν μπορείς;
- Τι συνέβαινε τότε όταν προσπαθούσες;
- Τι φοβόσουν ότι θα συμβεί;
- Και τι από αυτά ισχύει πραγματικά σήμερα;
Ίσως ανακαλύψεις πως εξακολουθεί να είναι δύσκολο. Ίσως χρειάζεσαι χρόνο, εξάσκηση ή υποστήριξη.
Αλλά ίσως ανακαλύψεις και κάτι άλλο.
Ότι σήμερα έχεις περισσότερες επιλογές απ’ όσες είχες κάποτε.
Μπορείς να ξεκινήσεις με ένα μικρό πείραμα. Να εκφράσεις μια προτίμηση που συνήθως κρατάς μέσα σου. Να ζητήσεις κάτι που χρειάζεσαι. Να πεις ένα μικρό «όχι» εκεί που συνήθως θα έλεγες «ναι».
Και μετά να παρατηρήσεις τι πραγματικά συνέβη.
Όχι τι φοβόσουν ότι θα συμβεί.
Τι συνέβη.
Γιατί κάποιες πεποιθήσεις δεν αλλάζουν μόνο με τη σκέψη. Χρειάζονται και νέες εμπειρίες, μέσα από τις οποίες μπορούμε να αναθεωρήσουμε όσα θεωρούσαμε δεδομένα.
Μια τελευταία σκέψη
Ο ελέφαντας της ιστορίας δεν χρειαζόταν να αποκτήσει περισσότερη δύναμη για να ελευθερωθεί.
Τη δύναμη την είχε ήδη.
Αυτό που του έλειπε ήταν μια καινούρια εμπειρία που θα του επέτρεπε να αναθεωρήσει όσα είχε μάθει κάποτε.
Και αναρωτιέμαι πόσες φορές συμβαίνει κάτι αντίστοιχο στη δική μας ζωή.
Πόσες φορές προσπαθούμε να γίνουμε πιο δυνατοί, πιο θαρραλέοι, πιο έτοιμοι, χωρίς να έχουμε πρώτα εξετάσει αν ίσως διαθέτουμε ήδη περισσότερους πόρους απ’ όσους πιστεύουμε;
Θα ήθελα να κρατήσεις από αυτή την ιστορία μία ερώτηση:
Ποιο είναι εκείνο το πασαλάκι στη ζωή σου που έχεις σταματήσει να τραβάς, επειδή κάποτε προσπάθησες και δεν τα κατάφερες;
Και αν αποφάσιζες σήμερα να το δοκιμάσεις ξανά, έστω και λίγο, τι θα μπορούσες να ανακαλύψεις;
Βασισμένο στην ιστορία «Ο Αλυσοδεμένος Ελέφαντας» του Χόρχε Μπουκάι, από το βιβλίο «Να σου πω μια ιστορία». Ελεύθερη διασκευή και ψυχολογικός σχολιασμός.
Θεόδωρος Καρκατσούλης
Ψυχίατρος | Ψυχοθεραπευτής | Stress Coach
NeuroSelfMastery.gr
